آخرین مطالب
امکانات وب
یک نویسنده و پژوهشگر حوزه قفقاز با بیان اینکه با توجه به پایان نیافتن مناقشه قفقاز، انتقادات برخی احزاب سیاسی در جمهوری آذربایجان به توافقنامه آتشبس میتواند بسیار تعیینکننده باشد، گفت: در حقیقت روسها هستند که منطقه قرهباغ را کنترل میکنند و این یک مشکل بزرگ برای جمهوری آذربایجان و الهام علیاف است.
سالار سیفالدینی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به مخالفتهای برخی احزاب و گروههای سیاسی جمهوری آذربایجان در خصوص توافقنامه سهجانبه آتشبس در قرهباغ که ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ به امضاء رهبران سه کشور ارمنستان، جمهوری آذربایجان و روسیه رسید، خاطرنشان کرد: بخشی از مخالفتها به این دلیل است که رقبای سیاسی و حزبی الهام علیاف، سعی میکنند موفقیتهای کسب شده به ابزاری برای انتخابات آینده تبدیل نشود. وی به نزدیک بودن زمان برگزاری انتخابات در جمهوری آذربایجان اشاره کرد و گفت: حزب حاکم حتماً استفاده تبلیغاتی و انتخاباتی وسیعی از تحولات موجود در جبهه قرهباغ خواهد کرد، اما درعینحال بنا بر وعدهای که حاکمیت باکو به مردم داده بود، قرار بود منطقه قرهباغ کوهستانی آزاد شود، درحالیکه اکنون این اتفاق بهطور کامل رخ نداده است. این پژوهشگر حوزه قفقاز افزود: منطقه مورد مناقشه دارای دولایه بود؛ یکلایه ۴ هزار و ۴۰۰ کیلومترمربعی که خود قرهباغ کوهستانی بود و در زمان اتحاد شوروی بهصورت استان خودمختار تحت نظارت آذربایجان شوروی قرار داشت و هفت منطقه اطراف قرهباغ کوهستانی که در زمان شوروی جزء قرهباغ نبودند بلکه استانها و یا شهرستانهای جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی بهحساب میآمدند که در آن منطقه واقع شده بودند. سیفالدینی ادامه داد: در جنگ دهه ۹۰ این مناطق هم از ناحیه ارامنه قرهباغ به تصرف درآمد. اکنون همه آن هفت منطقه دوباره تحت حاکمیت باکو درآمده ولی مسئله قره باغ کوهستانی لاینحل مانده است. در واقع فقط بخشی از قرهباغ کوهستانی، یعنی در ناحیه «هادرود» و «شوشی»، تحت کنترل جمهوری آذربایجان درآمده و در رابطه با خود منطقه شوشی هم که به کنترل جمهوری آذربایجان درآمده، تردید است. چراکه فعلاً روسیه جاده ارتباطی برای ارسال تجهیزات یا نیرو به باکو ندارد که بهطور مستقل بتوانند بروند و معلوم نیست که وضعیت حقوقی آن منطقه در آینده چه خواهد شد.
کنترل قرهباغ توسط روسها مشکل بزرگ علیاف
وی با اشاره به استقرار نیروهای نظامی روسیه در این مناطق، افزود: در حقیقت روسها هستند که منطقه قرهباغ را کنترل میکنند و این یک مشکل بزرگ برای جمهوری آذربایجان و الهام علیاف است و این انتقاد به او مطرح میشود که آن مناطق که ذاتاً متعلق به جمهوری آذربایجان بوده، باید برمیگشت. اکنون در «استپاناکرت»، پایتخت سابق ناگورنو قرهباغ، شاهد حاکمیت روسها هستیم و در این مناطق پرچم روسیه بالا رفته است! وی در تشریح دیگر عوامل نارضایتی مخالفان از توافقنامه آتشبس، ادامه داد: ارتش و قوای جمهوری آذربایجان تا چند کیلومتری استپاناکرت، یعنی پایتخت ناگورنو قرهباغ که ارامنه آنجا حضور داشتند، یعنی محل حضور هیئت دولت، رئیس مجلس و وزیر خارجهشان بوده، رفت ولی عقبنشینی کرد، ادامه نداد و منطقه را به روسها واگذار کرد! اینها از مهمترین دلایل نارضایتی هستند که اپوزیسیون از آقای الهام علیاف درباره آنها سؤال خواهد کرد و با فروکش کردن هیجانات ناشی از پیروزی در جنگ نگاههای واقعگرایانه بیشتر مطرح خواهند شد.
ضرورت توجه به اظهارات سران جمهوری آذربایجان و ترکیه
این پژوهشگر حوزه قفقاز با تأکید بر اینکه با توجه به پایان نیافتن این مناقشه این انتقادات میتواند بسیار تعیینکننده باشد، گفت: سخنرانیها و اظهارات رهبران سیاسی در مورد تحولات اخیر، بهویژه اظهاراتشان در رژه پیروزی ۲۰ آذر که در باکو برگزار شد، باید بهدقت از سوی ناظران بهویژه در ایران بررسی شود. سیفالدینی توضیح داد: آقای اردوغان در رژه ۲۰ آذر گفت که مبارزه ائتلاف آنها در چند جبهه سیاسی و نظامی همچنان ادامه خواهد داشت، این خیلی مهم است. الهام علیاف نیز برای دومین بار در سالهای اخیر به این مطلب اشاره کرد که ایروان و منطقه «زنگه زور» که همان استان هممرز ایران و ارمنستان است، جزء اراضی تاریخی کشورش است و در گذشته به قلمرو آنها تعلق داشته! این چه معنایی دارد؟
شعلهور شدن مناقشه، تجلی قلمروسازی جدید ترکیه
وی ادامه داد: این صحبتها باید بهدقت از سوی تحلیلگران بررسی شود و درواقع چشمانداز ادامه جنگ و سرایت آن به خاک اصلی ارمنستان یا مناطق دیگر را پیش روی ما باز میکند. همه اینها در حقیقت در ثبات منطقه بسیار تعیینکننده است و ممکن است که هرلحظه دوباره جنگ در منطقه دیگری آغاز شود. ناحیه قرهباغ، بخشی از کریدور استراتژیک مدیترانه و چین است و الگوی بحران در آن چند سطحی است. شعلهور شدن مناقشه در مهر ۹۸ درواقع تجلی قلمروسازی جدید ترکیه در منطقه بود.
ملاحظات حضور ایران در بازسازی مناطق آسیبدیده قرهباغ
این نویسنده و پژوهشگر حوزه قفقاز همچنین در خصوص طرح ایران برای کمک به بازسازی مناطق آسیبدیده قرهباغ نیز اظهار داشت: در بحث بازسازی و بهطورکلی حضور اقتصادی سایر بازیگران در این جغرافیا باید چند ملاحظه را در نظر داشته باشیم؛ اول اینکه بازسازی ایران بیشتر به شهرستانها و استانهای جنوب مناطق آزادشده که هممرز با ایران هستند معطوف میشود، چراکه به خاطر هممرزی با کشور ما بسیاری از هزینهها برای شرکتهای ایرانی، نسبت به سایر بازیگران، ارزانتر تمام میشود و طبیعتاً در یک مناقصه هزینه کمتری را پیشنهاد خواهند کرد. وی بابیان اینکه باید سناریوی خوشبینانه و بدبینانهای را در این رابطه نظر گرفت، ادامه داد: در سناریو خوشبینانه، ایران در بازسازی و اقتصاد قرهباغ حضور خواهد داشت. فقط بازسازی نیست، ممکن است صدور کالاها و یا محصولات مصرفی ایران و غیره باشد. در حوزه کشاورزی و آب هم ایران ظرفیتهای خیلی زیادی دارد؛ اما کار ایران در اینجا بهویژه در زمینه عمران و بازسازی حساس است و باید با رقبای اقتصادی دیگری مانند ترکیه و رژیم صهیونیستی، حتی درزمینه معدن با بریتانیا رقابت کند.
سیفالدینی حوزه بازسازی ابنیه تاریخی و بهویژه ابنیه مذهبی و مساجد این منطقه را که از زمان اتحاد شوروی بهویژه بعد از استالین آسیبهای جدی دیدهاند را قابلتوجه عنوان کرد و گفت: این مرمت کاری، حوزه تخصصی مرمت کاران ایرانی است. تقریباً شاید در هیچ جای دنیا گروهی وجود نداشته باشد که بتواند این ابنیه، بهویژه مساجد را تعمیر کنند .وی ادامه داد: بههرحال ایران در این زمینه اعلام آمادگی کرده و در تحلیل نهایی، معادلات اقتصادی را احتمالا بازیگرانی رقم میزنند که معادله نظامی را قبلاً رقم زدند؛ اما مرزهای طولانی ایران در این منطقه یک واقعیت ژئوپلیتیک است که میتواند خود را به بقیه فاکتورها تحمیل کند. سیفالدینی در پایان تأکید کرد: اگر بخواهیم به اقتصاد سیاسی این مناطق نگاه بلندمدت داشته باشیم باید همه معادلات نظامی و امنیتی را در سه سطح محلی، منطقهای و جهانی مورد ارزیابی قرار دهیم، اظهارات رهبران را بهدقت بررسی کنیم و استراتژیهای سرمایهگذاری کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را با توجه به معادلات موجود تدوین کنیم. قطعاً چشمانداز جدیدی از سرمایهگذاری حسابشده ایران در این مناطق وجود دارد و میتواند آینده دار باشد.
نقش مسکو در آشتی تاریخی بین ارمنستان و ترکیه؟
روسیه با میانجیگری در توافق تاریخی بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان بالاخره توانست جنگ دوم قرهباغ را متوقف کند. پس از اجرای کامل شرایط توافق ازجمله «تبادل سرزمینها» یا واگذاری سرزمینهای مسکو عبور و مرور بین ارمنستان و بخش محصور قرهباغ در داخل سرزمین آذربایجان و همچنین منطقه محصور نخجوان آذربایجان در آنسوی ارمنستان را کنترل خواهد کرد. بااینحال، مرزهای زمینی بین ارمنستان و ترکیه همچنان بسته بوده و این بخش از توافق هنوز تکمیل و اجرا نشده است.
وبسایت شورای روابط بینالملل روسیه در یادداشتی نوشت: نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، معتقد است که لغو ممنوعیت عبور و مرورها بین مرزهای ارمنستان و ترکیه، منطق تحولات در این منطقه را بهطور کامل تغییر خواهد داد. وی در مصاحبه با خبرگزاری تاس (TASS) روسیه در مورد شرایط این توافق سهجانبه اظهار داشت: این امر بسیار مهم است و من معتقدم که در آینده نزدیک ما باید روی این مسئله متمرکز شویم زیرا وقتی در مورد ثبات اقتصادی در ارمنستان و همچنین در کل منطقه صحبت میکنیم باید گامهای ملموسی برداریم.در حال حاضر مسکو قادر به احیای توافقی است که در سال ۲۰۰۹ بین ترکیه و ارمنستان مورد موافقت قرار گرفت. مخصوصاً با بازگشایی مرزهای زمینی بین این دو کشور همسایه و اجرای غالب شرایط این توافق موردحمایت روسیه بین باکو و ایروان و کنترل مسکو بر مسیرهای راهبردی لاچین و نخجوان، یکی از موانع اجرای پروتکل امضاشده بین آنکارا و ایروان برطرف شده است. نمیتوان تأثیر بازگشایی مرزهای زمینی بر بهبود شرایط اقتصادی، بهویژه در ارمنستان و دسترسی آن به دنیای خارج را انکار کرد. این امر همچنین مایه سودمندی مناطق همجوار ترکیه با ارمنستان خواهد شد که مردم محلی آن از دیرباز خواهان تقویت روابط برای بهبود اقتصاد محلی هستند. در پایان سال ۲۰۰۹، در کمال تعجب باکو، آنکارا از عادیسازی روابط با ارمنستان، دشمن جمهوری آذربایجان و ترکیه، خبر داد. جمهوری آذربایجان در آن زمان این اقدام را تقبیح کرد و اظهار داشت که این امر اگر با راهحلی برای بحران منطقه ناگورنو-قره باغ و سرزمینهای اشغالی جمهوری آذربایجان توسط ارمنستان همراه نباشد، باعث افزایش تنشها در قفقاز خواهد شد.احیای فرایند عادیسازی روابط ترکیه-ارمنستان، هم سیاست خارجی و هم معادله ژئوپلیتیکی جدید را تحت تأثیر قرار خواهد داد. روابط ترکیه-ارمنستان خارج از مناطق مرزی پیچیدگی بیشتری داشته و غالب مهاجران ارمنی با عادیسازی این روابط مخالف هستند. فرایند عادیسازی باید با حلوفصل دلایل ریشهای این تنش همراه باشد و اعتماد بین این دو کشور را افزایش دهد. مرز مشترک بین ارمنستان و ترکیه ۳۳۰ کیلومتر امتداد دارد اما روابط دیپلماتیک بین این دو کشور هنوز برقرار نشده است. روابط پیچیده بین این دو همسایه دلایل زیادی دارد که مهمترین آنها عبارتاند از: درخواست آنکارا از ایروان برای حل منازعه خود با جمهوری آذربایجان، تحقیقات در مورد حوادث ۱۹۱۵ با استفاده از آرشیوهای سایر کشورها علاوه بر آرشیو ارمنستان و ترکیه، ایجاد کمیته تاریخی با مشارکت مورخان ترکیه و ارمنستان و کارشناسان بینالمللی. حلوفصل این مسائل و کنار گذاشتن دیدگاه یکطرفه به مسائل تاریخی باعث میشود که طرفین به گذشته تاریخی طرف مقابل احترام بگذارد. در حال حاضر، پس از ۲۸ سال تجربه شکست در حلوفصل منازعه جمهوری آذربایجان و ارمنستان، بهسختی میتوان باور کرد که واشنگتن و کشورهای غربی بتوانند در باقی مسائل این منطقه میانجیگری کنند. عوامل زیادی در این امر دخیل هستند که مناقشه آمریکا-ترکیه در خاورمیانه مهمترین آنهاست چراکه گرایش واشنگتن به ارمنستان عمدتاً باهدف فشار بر ترکیه است. این امر بهویژه پس از ۲۰۱۳ و جنگ سوریه وخیمتر شده است زیرا علاوه بر سکونت فتحالله گولن در آمریکا، دولت اوباما با حمایت از (پکک) منافع ترکیه به عنوان عضو ناتو را به خطر انداخت.همچنین، بعید به نظر میرسد که نفوذ لابی ارمنستان در فرانسه، پاریس را به اقدام دیپلماتیک در قفقاز جنوبی سوق دهد. مخالفت مکرون با آنکارا در دریای مدیترانه، موضع فرانسه در مناقشه ترکیه-یونان، موضوع پیچیده قبرس، رویارویی در لیبی و حمایت پاریس از تروریسم جداییطلبی در جمهوری عرب سوریه، مسائل مهمی محسوب میشوند که منافع ترکیه و سایر کشورها و همچنین روسیه را در جنوب و شمال قفقاز تهدید میکند.
درنهایت، اگرچه مسکو با نقشه متفاوتی از نقشه جنگ اول قرهباغ توانسته است به توافقی برای پایان دادن به جنگ بین آذربایجان و ارمنستان دست یابد، اما این توافق یک توافق جامع صلح نبوده بلکه توافقی ناقص محسوب میشود چراکه تحریمهای زمینی در مرزهای ترکیه و ارمنستان همچنان ادامه دارد. حال پرسش این است که آیا روسیه میخواهد کار خود را در قرهباغ تکمیل کرده و برگ جدیدی در روابط بین ترکیه و ارمنستان باز کند یا خیر؟ پس از بروز جنگ دوم قرهباغ، معلوم شد که منافع ارمنستان بیشتر در دست مسکو و آنکاراست تا واشنگتن و پاریس.
روزنامه اطلاعات چهارشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۹
personal...ما را در سایت personal دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 103